Kinh doanh xe tải chở rau từ Đơn Dương: giấy phép, phù hiệu, tải trọng và đường đèo

Người có xe tải ở Đơn Dương muốn chở rau thuê cho vựa, công ty thì phải đăng ký kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô: có giấy phép kinh doanh vận tải, xe được cấp phù hiệu, lắp thiết bị giám sát hành trình theo quy định, lái xe có bằng phù hợp và chở đúng tải trọng cho phép. Chở hàng cho chính vườn mình khác với nhận chở thuê lấy tiền cước.

Đêm nào trên quốc lộ 27 qua Thạnh Mỹ, D'Ran cũng có dòng xe tải chở rau đi Đức Trọng rồi xuống TP.HCM, hoặc đi đèo Ngoạn Mục ra Phan Rang và miền Trung. Nghề chở rau nuôi nhiều gia đình trong vùng, từ chủ xe vài chiếc tới hộ có một xe tự lái.

Bài này nói về điều kiện kinh doanh, cách làm ăn với vựa và những điều cần biết về đường đi ở mức nguyên lý. Trang không nêu giá cước, tên nhà xe hay giờ chạy; quy định cụ thể nên kiểm với cơ quan quản lý vận tải của tỉnh Lâm Đồng.

Những điều kiện chính khi chở hàng thuê

Đăng ký kinh doanh. Doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc hộ kinh doanh có ngành nghề vận tải hàng hoá bằng đường bộ.

Giấy phép kinh doanh vận tải. Cấp cho đơn vị kinh doanh, khác với giấy đăng ký kinh doanh. Không có giấy phép mà chở thuê lấy cước là vi phạm.

Phù hiệu xe. Mỗi xe tham gia kinh doanh được cấp phù hiệu theo loại hình, dán trên xe và còn hạn.

Thiết bị giám sát hành trình. Xe kinh doanh vận tải phải lắp thiết bị theo quy định, dữ liệu truyền về hệ thống quản lý. Một số loại xe còn phải lắp camera.

Lái xe và giờ lái. Lái xe có giấy phép lái xe đúng hạng, tuân thủ quy định về thời gian lái liên tục và trong ngày, đặc biệt quan trọng với các chuyến chạy đêm.

Xe đạt kiểm định. Giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường còn hạn, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc.

Chở cho vườn mình hay chở thuê: ranh giới ở đâu

Nhiều nhà vườn ở Lạc Lâm, Ka Đô mua xe tải nhỏ để tự chở rau ra vựa hoặc xuống thành phố. Xe chở hàng của chính mình, không thu cước của ai, thường không phải là kinh doanh vận tải. Nhưng khi bắt đầu chở giúp hàng xóm và lấy tiền, hoặc nhận chở cho vựa mỗi đêm, đó đã là chở thuê, phải đáp ứng điều kiện kinh doanh vận tải.

Ranh giới này hay bị bỏ qua vì chuyện chở giúp trong vùng rất phổ biến và khó phân biệt bằng mắt. Nhưng khi xảy ra tai nạn, hàng hư hỏng hay bị kiểm tra trên đường, việc không có giấy phép, không có phù hiệu khiến chủ xe gánh trách nhiệm nặng hơn nhiều, bảo hiểm cũng có thể không chi trả theo cách chủ xe nghĩ. Một vụ va chạm trên đường đèo với xe chở thuê không giấy phép có thể làm chủ xe mất số tiền bằng nhiều năm tiền cước.

Một cách nhiều người chọn là tham gia một hợp tác xã vận tải hoặc làm việc với một doanh nghiệp vận tải có giấy phép, đưa xe vào kinh doanh dưới đơn vị đó theo đúng quy định. Cách này giảm thủ tục cho từng chủ xe nhưng phải đọc kỹ hợp đồng về trách nhiệm, phí quản lý và quyền với chiếc xe.

Tải trọng và đường đèo: chuyện không thể ăn bớt

Rau nhẹ hơn nhiều loại hàng khác, nhưng chở rau vẫn dễ quá tải vì người ta muốn chất thêm vài chục thùng cho đủ chuyến. Xe quá tải hỏng đường, mòn phanh, và nguy hiểm nhất ở những đoạn dốc dài. Từ Đơn Dương đi ra miền Trung phải xuống đèo Ngoạn Mục với nhiều khúc cua gấp; đi về TP.HCM cũng qua những đoạn đèo, dốc trên đường xuống Bảo Lộc và Đồng Nai.

Xuống đèo dài với xe nặng, nếu chỉ dùng phanh chân, phanh nóng lên và mất tác dụng là chuyện có thật. Lái xe có kinh nghiệm dùng số thấp để hãm, giữ tốc độ đều, dừng nghỉ cho phanh nguội ở những chỗ được phép. Chủ xe không nên ép tài xế chạy nhanh để kịp giờ chợ đầu mối mở cửa, và không chất hàng vượt tải trọng ghi trên giấy kiểm định.

Mùa mưa, các tuyến đèo có thể có sạt lở, đá lăn, sương mù dày ban đêm. Trước mỗi chuyến nên theo dõi thông báo phân luồng, cấm đường của cơ quan quản lý giao thông và chính quyền địa phương. Chậm một chuyến rau vài giờ vẫn ít thiệt hại hơn một tai nạn.

Hợp đồng chở rau với vựa và công ty nên có gì

Phần lớn việc chở rau trong vùng dựa trên quen biết và thoả thuận miệng. Khi khối lượng lớn, chuyến đi xa, nên có hợp đồng ghi rõ:

• Tuyến đường và điểm giao nhận: lấy hàng ở vựa nào, giao ở chợ đầu mối nào, kho nào, giờ giao.
• Khối lượng, loại hàng và cách xếp: rau ăn lá, củ, quả chín có cách xếp khác nhau; ai chịu trách nhiệm xếp.
• Cách tính cước: theo chuyến, theo tấn hay theo thùng; phụ phí khi chờ đợi lâu hoặc đổi điểm giao.
• Trách nhiệm khi hàng hư: hư do xếp sai, do xe hỏng giữa đường, do kẹt đường vì sạt lở thì ai chịu, chịu bao nhiêu.
• Chứng từ: biên bản giao nhận có chữ ký ở hai đầu, hoá đơn vận chuyển nếu bên thuê cần.
• Thanh toán: thời hạn, hình thức, xử lý khi chậm trả.

Trang không nêu mức cước tham khảo vì cước phụ thuộc giá nhiên liệu, mùa vụ, chiều về có hàng hay không. Cách làm hợp lý là tính chi phí thật của xe mình rồi mới thương lượng.

Các khoản chi phí của một xe tải chở rau

Bảng liệt kê các khoản để chủ xe tự tính giá thành một chuyến. Không có con số, vì mỗi xe, mỗi tuyến mỗi khác.

Nhiều chủ xe nhỏ chỉ tính tiền dầu và công tài xế, nên nghĩ mình lời; đến lúc phải thay bộ lốp hay đại tu máy mới thấy tiền cước không đủ.

Xe lạnh, xe thùng kín và chuyện giữ rau tươi trên đường

Phần lớn rau từ Đơn Dương đi chợ đầu mối bằng xe thùng mui bạt hoặc thùng kín, chạy đêm để tận dụng trời mát. Với bắp cải, cà rốt, củ cải đi chặng vài trăm cây số, cách này thường đủ. Nhưng với rau ăn lá non, hàng giao siêu thị, hàng xuất khẩu, khách hàng có thể đòi xe lạnh hoặc xe bảo ôn giữ nhiệt độ suốt chuyến.

Đầu tư xe lạnh tốn hơn nhiều xe thường, cả tiền mua lẫn chi phí vận hành máy lạnh. Đổi lại, chủ xe có thể nhận những hợp đồng ổn định hơn với công ty sơ chế, bếp ăn, chuỗi bán lẻ. Trước khi đầu tư, nên có ít nhất một khách hàng cam kết khối lượng đều, vì chiếc xe lạnh chạy không tải là một gánh nặng lớn.

Dù xe thường hay xe lạnh, cách xếp hàng quan trọng không kém: để khe thông gió giữa các thùng, không xếp rau ăn lá dưới đáy chịu sức nặng của các lớp củ bên trên, không để rau ướt sũng trong thùng kín vì dễ úng. Tài xế và người bốc xếp hiểu những điều này giúp giảm hàng hư nhiều hơn mọi thiết bị đắt tiền.

Người tìm doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải đã đăng ký trên địa bàn để hợp tác hoặc xin việc lái xe có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang theo ngành vận tải hàng hoá đường bộ.

Chiều về: bài toán ít người tính

Xe tải chở rau từ Đơn Dương đi thường đầy, nhưng chiều về thì không chắc. Nếu chạy về rỗng, toàn bộ chi phí chuyến đi phải tính vào tiền cước chiều đi, khiến giá khó cạnh tranh. Nhiều chủ xe tìm hàng chiều về như phân bón, vật tư nhà kính, thùng nhựa, hàng tạp hoá cho các cửa hàng trong vùng, hoặc hàng hoá từ duyên hải lên cao nguyên khi đi tuyến miền Trung.

Tìm hàng chiều về cần mối quan hệ với các cửa hàng vật tư, nhà phân phối ở Thạnh Mỹ, D'Ran, Ka Đô, cũng như các nhóm kết nối chủ hàng – chủ xe. Khi nhận hàng chiều về, vẫn phải đúng điều kiện chở hàng, đúng tải trọng; một số mặt hàng như thuốc bảo vệ thực vật, phân bón có yêu cầu về đóng gói và không chở chung với thực phẩm.

Một sai lầm là chất hàng chiều về không chuẩn bị chứng từ, gặp kiểm tra không chứng minh được nguồn gốc. Hàng nhận chở cho ai, từ đâu đến đâu nên có giấy giao nhận hoặc hoá đơn đi kèm, nhất là hàng có giá trị.

Lái xe: người giữ cả chiếc xe lẫn uy tín

Với chủ xe ở Đơn Dương, tìm được tài xế giỏi và đáng tin khó hơn mua được xe. Tài xế chở rau phải chịu chạy đêm, thạo đường đèo, biết xếp hàng, biết giao nhận ở chợ đầu mối đông đúc, và giữ được tiền hàng khi thu hộ. Nhiều chủ xe chọn người trong vùng, có gia đình ở gần, đã chạy tuyến lâu năm.

Ngược lại, chủ xe có trách nhiệm với tài xế: ký hợp đồng lao động khi thuê thường xuyên, sắp xếp lịch để không lái quá thời gian quy định, có người thay phiên cho chuyến dài, không trừ lương vô lý khi hàng hư do nguyên nhân khách quan. Tài xế mệt mỏi chạy đêm xuống đèo là rủi ro cho cả xe, hàng, và người đi đường.

Thiết bị giám sát hành trình không chỉ để đối phó kiểm tra mà còn giúp chủ xe biết xe đang ở đâu, chạy tốc độ bao nhiêu, dừng nghỉ có đủ không. Dùng dữ liệu đó để nhắc nhở và sắp xếp lịch hợp lý tốt hơn là chỉ dùng để phạt.

Câu hỏi thường gặp

Nhà vườn tự chở rau của mình đi chợ có cần phù hiệu không?

Xe chở hàng của chính mình, không thu cước, thường không thuộc diện kinh doanh vận tải nên không cần phù hiệu xe tải kinh doanh. Tuy vậy xe vẫn phải có đăng ký, kiểm định, bảo hiểm và chở đúng tải trọng. Khi bắt đầu nhận chở thuê lấy tiền, cần làm thủ tục kinh doanh vận tải.

Hộ kinh doanh có được cấp giấy phép kinh doanh vận tải không?

Theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh được kinh doanh vận tải hàng hoá với điều kiện đáp ứng các yêu cầu tương ứng. Chi tiết về hồ sơ, điều kiện và nơi cấp nên kiểm với cơ quan quản lý vận tải của tỉnh Lâm Đồng, vì quy định có điều chỉnh theo luật giao thông đường bộ mới.

Chở rau đi đèo Ngoạn Mục ban đêm cần lưu ý gì?

Kiểm tra phanh, đèn, lốp trước khi đi; chở đúng tải; xuống dốc dùng số thấp để hãm, không rà phanh liên tục; giảm tốc ở khúc cua gấp và khi có sương mù. Mùa mưa nên xem thông báo về sạt lở, phân luồng trước khi xuất phát và nghỉ đúng giờ để tránh buồn ngủ.

Rau bị hư trên đường vì kẹt sạt lở thì ai chịu?

Tuỳ hợp đồng. Sạt lở, cấm đường đột xuất thường được xem là sự kiện ngoài khả năng kiểm soát, nhưng cách chia thiệt hại cần ghi rõ từ đầu. Nếu không có hợp đồng, hai bên dễ tranh cãi. Giữ biên bản, ảnh chụp và thông báo cấm đường giúp làm rõ nguyên nhân khi thương lượng.

Có nên đưa xe vào hợp tác xã vận tải không?

Đưa xe vào hợp tác xã hoặc doanh nghiệp vận tải giúp có giấy phép, quản lý thiết bị giám sát và thủ tục thuận hơn. Đổi lại phải trả phí quản lý và tuân theo quy chế của đơn vị. Nên đọc kỹ hợp đồng về quyền sở hữu xe, trách nhiệm khi tai nạn và cách rút xe ra.

Xe tải chở rau có phải lắp camera không?

Một số loại xe kinh doanh vận tải hàng hoá phải lắp camera theo quy định, tuỳ loại hình và tải trọng, bên cạnh thiết bị giám sát hành trình. Yêu cầu cụ thể đã thay đổi qua các văn bản, nên kiểm quy định hiện hành với cơ quan quản lý vận tải trước khi xin phù hiệu.