Khai sinh, kết hôn, khai tử của người dân vùng Đơn Dương đăng ký tại uỷ ban xã nơi cư trú, tức một trong bốn xã Đơn Dương, D'Ran, Ka Đô, Quảng Lập, qua bộ phận một cửa hoặc dịch vụ công trực tuyến. Khai sinh cho con trong 60 ngày kể từ ngày sinh; khai tử trong 15 ngày kể từ ngày mất; kết hôn khi nam đủ 20 tuổi, nữ đủ 18 tuổi và hai bên cùng có mặt.
Hộ tịch là loại giấy tờ theo một người suốt đời. Sai một dấu trong tên trên giấy khai sinh có thể kéo theo lệch thông tin ở căn cước, học bạ, sổ đỏ, phải đi cải chính nhiều năm sau. Với đồng bào Chu Ru, K'Ho có tên gọi nhiều âm tiết, ký tự đặc biệt, chuyện ghi đúng càng quan trọng.
Bài viết theo nguyên lý của Luật Hộ tịch, Bộ luật Dân sự và Luật Hôn nhân và gia đình. Lệ phí, thời hạn giải quyết và một số thẩm quyền có thể thay đổi sau sắp xếp; xem niêm yết tại xã hoặc trên cổng dịch vụ công.
Các việc hộ tịch thường gặp
Bảng dưới tóm tắt những việc gia đình ở Đơn Dương hay làm nhất và những điểm cần nhớ:
| Việc | Nơi đăng ký | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| Khai sinh | Xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ | Trong 60 ngày; có thể liên thông với cư trú và thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ |
| Kết hôn | Xã nơi cư trú của một trong hai bên | Nam đủ 20, nữ đủ 18; tự nguyện; hai bên có mặt |
| Khai tử | Xã nơi cư trú cuối cùng của người mất | Trong 15 ngày; người thân hoặc người có trách nhiệm đi đăng ký |
| Xác nhận tình trạng hôn nhân | Xã nơi cư trú | Dùng khi kết hôn ở nơi khác, mua bán tài sản, thủ tục ngân hàng |
| Trích lục, bản sao giấy tờ hộ tịch | Xã đang lưu sổ hộ tịch, hoặc trực tuyến | Sổ của xã cũ do xã mới quản lý |
| Thay đổi, cải chính hộ tịch | Xã nơi đã đăng ký hoặc nơi cư trú theo quy định | Sửa sai sót tên, ngày sinh, dân tộc khi có căn cứ |
Sổ hộ tịch của các xã cũ như Pró, Ka Đơn, Lạc Xuân, Tu Tra, Đạ Ròn, Lạc Lâm được chuyển cho xã mới quản lý. Khi cần bản sao giấy khai sinh đăng ký ở xã cũ, bạn hỏi xã mới tương ứng hoặc yêu cầu trực tuyến.
Khai sinh cho con: đúng hạn và đúng chính tả
Sau khi con chào đời ở trạm y tế, bệnh viện hay ở nhà, gia đình có 60 ngày để đăng ký khai sinh. Giấy chứng sinh của cơ sở y tế là giấy tờ chính; sinh ở nhà thì cần văn bản của người làm chứng hoặc giấy cam đoan theo quy định. Hiện nay, nhiều nơi cho phép đăng ký khai sinh liên thông trực tuyến: một lần nộp hồ sơ có thể đồng thời đăng ký thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi.
Điều quan trọng nhất khi khai sinh là kiểm từng chữ trước khi ký. Họ, tên đệm, tên, ngày sinh, giới tính, dân tộc, quê quán, thông tin cha mẹ phải chính xác, khớp với căn cước của cha mẹ. Sai sót lúc này sẽ đi theo con vào học bạ, căn cước, bằng cấp.
Quá hạn 60 ngày vẫn đăng ký khai sinh được, nhưng có thể bị nhắc nhở hoặc xử lý theo quy định, và quan trọng hơn là trẻ thiếu giấy tờ khi cần khám chữa bệnh, tiêm chủng, đi học. Gia đình làm vụ, chuyển chỗ ở liên tục nên làm khai sinh cho con sớm, ở xã nơi đang cư trú.
Trường hợp cha mẹ chưa đăng ký kết hôn, con vẫn được khai sinh bình thường. Nếu người cha muốn được ghi tên trên giấy khai sinh, hai bên có thể kết hợp đăng ký khai sinh với nhận cha con tại xã, kèm giấy tờ, chứng cứ theo quy định. Đừng để trống phần thông tin người cha chỉ vì ngại thủ tục; bổ sung về sau phức tạp hơn nhiều so với làm ngay từ đầu, và ảnh hưởng tới quyền thừa kế, cấp dưỡng của đứa trẻ.
Con theo họ cha hay họ mẹ: luật và tập quán mẫu hệ
Người Chu Ru theo chế độ mẫu hệ, theo tập quán thì con thường mang họ mẹ, người chồng về ở nhà vợ. Pháp luật Việt Nam cho phép điều này một cách rõ ràng: theo Bộ luật Dân sự, họ của con được xác định theo họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ theo thoả thuận của cha mẹ; nếu không có thoả thuận thì theo tập quán. Dân tộc của con cũng được xác định theo dân tộc của cha hoặc mẹ theo thoả thuận khi cha mẹ khác dân tộc.
Như vậy, một gia đình Chu Ru đặt họ mẹ cho con, hay một gia đình có cha là người Kinh, mẹ là người Chu Ru thoả thuận cho con theo họ và dân tộc của mẹ, đều được ghi nhận khi khai sinh. Cán bộ hộ tịch ở các xã có đông đồng bào như Quảng Lập, D'Ran quen với những trường hợp này.
Khi cha mẹ không thống nhất, nên bàn bạc trong gia đình trước khi đi đăng ký, vì thay đổi họ, dân tộc sau này phải làm thủ tục riêng và có điều kiện. Ông bà, người lớn trong dòng họ có thể góp ý, nhưng quyết định thuộc về cha mẹ đứa trẻ.
Tên của đồng bào Chu Ru, K'Ho: ghi đúng để khỏi phải sửa
Tên người Chu Ru, K'Ho thường có nhiều âm tiết, có tên dùng dấu phẩy trên như trong chữ K'Ho, có cách viết liền hay tách khác nhau giữa các gia đình. Cùng một cái tên, mỗi lần làm giấy tờ lại được ghi một kiểu: lúc viết liền, lúc tách rời, lúc có dấu phẩy trên, lúc không. Kết quả là giấy khai sinh, căn cước, học bạ, sổ đỏ của cùng một người không khớp nhau.
Để tránh, khi đăng ký khai sinh, cha mẹ nên viết sẵn tên con ra giấy theo đúng cách mình muốn, đưa cho cán bộ đối chiếu, và đọc kỹ bản in trước khi ký. Tên của cha mẹ trên giấy khai sinh của con phải ghi đúng như trên căn cước của cha mẹ.
Nếu giấy tờ cũ đã lệch nhau, cần làm thủ tục cải chính hoặc điều chỉnh để thống nhất, thường căn cứ vào giấy khai sinh. Đây là việc nên làm sớm, trước khi con thi cử, làm hồ sơ đi học xa, hoặc trước khi giao dịch đất đai, vì đến lúc đó mới phát hiện thì rất mất thời gian.
Người lớn tuổi chưa từng có giấy khai sinh
Ở các thôn đồng bào vùng Đơn Dương vẫn có những người cao tuổi chưa bao giờ đăng ký khai sinh, hoặc giấy khai sinh đã mất, sổ gốc không còn. Họ vẫn có căn cước, có tên trong dữ liệu dân cư, nhưng khi làm một số thủ tục như hưởng chế độ, thừa kế, lại bị hỏi giấy khai sinh.
Luật Hộ tịch có thủ tục đăng ký khai sinh cho người đã có hồ sơ, giấy tờ cá nhân và thủ tục đăng ký lại khai sinh khi bản chính và sổ gốc đều không còn. Hồ sơ thường dựa trên các giấy tờ đang có như căn cước, giấy tờ cũ thể hiện thông tin cá nhân, và nội dung khai sinh được ghi theo những giấy tờ đó.
Con cháu nên đưa ông bà đến bộ phận một cửa của xã, mang theo mọi giấy tờ cũ còn giữ, kể cả giấy tờ bằng chữ viết tay, giấy chứng nhận cũ. Cán bộ sẽ hướng dẫn thủ tục phù hợp. Nên làm khi ông bà còn khoẻ, đi lại được, vì một số thủ tục cần người đó có mặt.
Kết hôn: tự nguyện, đủ tuổi, đăng ký tại xã
Kết hôn chỉ có giá trị pháp lý khi được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền. Đám cưới theo phong tục, dù long trọng đến đâu, chưa phải là đăng ký kết hôn. Ở vùng nông thôn, không ít cặp sống chung, có con rồi mới đi đăng ký, hoặc không đăng ký; khi có tranh chấp tài sản, nuôi con, quyền lợi của người phụ nữ và trẻ em rất khó bảo vệ.
Điều kiện chính là nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi, hai bên tự nguyện, không thuộc các trường hợp cấm kết hôn như đang có vợ hoặc chồng, kết hôn giữa những người cùng dòng máu trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời. Tảo hôn và kết hôn cận huyết từng là vấn đề ở một số vùng đồng bào; ngành y tế và chính quyền địa phương có nhiều chương trình vận động. Lấy chồng, lấy vợ khi chưa đủ tuổi gây hại cho sức khoẻ, việc học của người trẻ.
Hai bên cùng đến uỷ ban xã nơi cư trú của một trong hai người, mang căn cước, tờ khai; nếu một bên cư trú ở nơi khác thì có thể cần giấy xác nhận tình trạng hôn nhân của nơi đó. Kết hôn với người nước ngoài có thủ tục riêng; trước đây thuộc cấp huyện, sau sắp xếp hãy hỏi xã về nơi tiếp nhận hiện hành.
Khai tử và những việc sau đó
Khi người thân qua đời, gia đình đăng ký khai tử trong 15 ngày tại xã nơi người mất cư trú cuối cùng. Giấy tờ thường gồm giấy báo tử hoặc giấy tờ thay giấy báo tử do cơ sở y tế, chính quyền thôn hay cơ quan có thẩm quyền cấp tuỳ trường hợp. Trong những ngày tang lễ, việc này hay bị quên, nhưng là bước cần thiết.
Giấy trích lục khai tử là căn cứ để làm nhiều việc sau đó: khai nhận thừa kế đất đai, nhà cửa; giải quyết chế độ tử tuất nếu người mất có tham gia bảo hiểm xã hội hoặc thuộc diện chính sách; đóng tài khoản ngân hàng; cập nhật dữ liệu dân cư. Với vùng nông nghiệp như Đơn Dương, nơi phần lớn tài sản là ruộng rau, nhà kính, đất vườn, chậm khai tử thường kéo theo chậm thừa kế, sổ đỏ đứng tên người mất nhiều năm.
Gia đình đồng bào có nghi lễ tang theo phong tục riêng kéo dài nhiều ngày; việc khai tử không ảnh hưởng tới nghi lễ, có thể nhờ người trong gia đình lo trong thời hạn.
Người mất ở bệnh viện Đà Lạt hay nơi khác ngoài địa bàn thì gia đình vẫn khai tử ở xã nơi người đó cư trú cuối cùng, mang theo giấy báo tử của bệnh viện. Nếu người mất là lao động từ tỉnh khác đang tạm trú ở Đơn Dương, gia đình hỏi xã nơi tạm trú hoặc nơi thường trú để biết nơi đăng ký phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Sinh con ở bệnh viện Đà Lạt thì khai sinh ở đâu?
Khai sinh tại uỷ ban xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ, không phụ thuộc nơi sinh. Gia đình ở xã Ka Đô thì đăng ký ở xã Ka Đô, mang giấy chứng sinh của bệnh viện. Có thể nộp trực tuyến theo hình thức liên thông nếu đủ điều kiện.
Con của người Chu Ru có được đặt theo họ mẹ không?
Được. Bộ luật Dân sự cho phép họ của con theo họ cha hoặc họ mẹ theo thoả thuận của cha mẹ; không thoả thuận được thì theo tập quán. Gia đình chỉ cần thống nhất trước và ghi đúng khi đăng ký khai sinh.
Quá 60 ngày chưa làm khai sinh cho con thì sao?
Vẫn đăng ký được tại xã nơi cư trú, nhưng có thể bị nhắc nhở hoặc xử lý theo quy định. Nên làm ngay để con có đủ giấy tờ khi tiêm chủng, khám bệnh, nhận thẻ bảo hiểm y tế và đi học.
Tên trên giấy khai sinh và căn cước viết khác nhau thì làm gì?
Làm thủ tục cải chính hoặc điều chỉnh để thống nhất, thường căn cứ vào giấy khai sinh. Đến xã nơi đăng ký khai sinh hoặc nơi cư trú để được hướng dẫn. Nên làm sớm, trước khi cần dùng giấy tờ cho thi cử hay giao dịch đất.
Đã làm đám cưới nhưng chưa đăng ký kết hôn thì có phải vợ chồng hợp pháp không?
Chưa. Theo pháp luật, quan hệ vợ chồng được công nhận khi đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền. Hai bên đủ điều kiện nên đến xã đăng ký để bảo vệ quyền lợi về tài sản, con cái.
Ông bà mất đã lâu mà chưa khai tử thì có làm được không?
Có thể đăng ký khai tử dù đã quá hạn, theo hướng dẫn của xã nơi người mất cư trú cuối cùng. Trích lục khai tử cần cho thủ tục thừa kế đất đai, nên làm trước khi chia hoặc bán tài sản đứng tên người đã mất.