Muốn mở cửa hàng bán thuốc bảo vệ thực vật ở Đơn Dương, cơ sở phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật do cơ quan chuyên ngành nông nghiệp cấp; người trực tiếp bán phải có trình độ chuyên môn phù hợp hoặc giấy chứng nhận bồi dưỡng; cửa hàng và kho phải đạt yêu cầu an toàn. Phân bón và giống cây trồng cũng là hàng có điều kiện kinh doanh theo pháp luật về trồng trọt.
Đây là nghề đông người làm nhất sau trồng rau ở vùng này. Dọc quốc lộ 27 qua Thạnh Mỹ, quanh chợ D'Ran và ở trung tâm các xã Ka Đô, Quảng Lập, cửa hàng vật tư nối nhau. Cạnh tranh mạnh, nhưng nhu cầu cũng lớn vì vùng rau thâm canh dùng nhiều phân, thuốc, màng, ống tưới.
Bài này nói về điều kiện, cách bố trí và trách nhiệm của người bán ở mức nguyên lý. Chi tiết hồ sơ, tiêu chuẩn kho và nơi cấp giấy nên kiểm với cơ quan chuyên môn về trồng trọt và bảo vệ thực vật của tỉnh Lâm Đồng.
Những điều kiện chính khi buôn bán thuốc bảo vệ thực vật
Giấy chứng nhận đủ điều kiện. Đây là giấy riêng, khác giấy đăng ký kinh doanh. Có giấy đăng ký hộ kinh doanh mà chưa có giấy chứng nhận này thì chưa được bán thuốc.
Người bán có chuyên môn. Chủ cơ sở và người trực tiếp bán phải có trình độ chuyên môn về bảo vệ thực vật, trồng trọt, nông học hoặc ngành liên quan theo quy định, hoặc có giấy chứng nhận bồi dưỡng chuyên môn về thuốc bảo vệ thực vật.
Địa điểm và cửa hàng. Cửa hàng phải cách xa nơi nhạy cảm như trường học, nguồn nước sinh hoạt ở khoảng cách quy định, có kệ, có biển hiệu, có trang bị phòng cháy và xử lý sự cố đổ tràn.
Kho chứa. Kho phải tách khỏi nơi ở và nơi bán thực phẩm, nền không thấm, thông thoáng, có biển cảnh báo, có dụng cụ thu gom khi đổ vỡ. Thuốc không được để chung với lương thực, thức ăn chăn nuôi.
Nguồn hàng hợp pháp. Chỉ bán thuốc có trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, còn hạn, có nhãn tiếng Việt, mua từ nhà phân phối có giấy tờ.
Vì sao điều kiện chặt như vậy
Thuốc bảo vệ thực vật là hoá chất độc, dùng sai gây ngộ độc cho người phun, người ăn rau, và gây ô nhiễm đất, nước. Ở vùng rau thâm canh như Đơn Dương, nơi sông Đa Nhim và các suối nhỏ chảy qua giữa đồng, một kho thuốc bố trí cẩu thả có thể làm hỏng nguồn nước của cả một thôn khi mưa lớn.
Người bán thuốc ở vùng rau thực chất còn là người tư vấn. Nhà vườn thường mang lá cải bị sâu, củ cà rốt bị bệnh ra cửa hàng hỏi nên dùng gì. Nếu người bán không có chuyên môn, khuyên dùng thuốc không đúng đối tượng hoặc quá liều, hậu quả không chỉ là mất tiền mà là rau tồn dư vượt ngưỡng, mất hợp đồng, có khi ngộ độc người dùng. Vì vậy luật đòi người đứng quầy phải được đào tạo.
Ngoài ra còn chuyện hàng giả, hàng nhập lậu, thuốc đã bị cấm. Những sản phẩm này thường rẻ và hứa hẹn hiệu quả cao, dễ hấp dẫn nhà vườn đang lo sâu bệnh. Cơ sở buôn bán có giấy chứng nhận và nguồn hàng rõ ràng là một lớp lọc quan trọng cho cả vùng.
Trình tự mở cửa hàng vật tư, theo nguyên lý chung
Thứ tự dưới đây giúp tránh cảnh dựng xong cửa hàng mới biết không đủ điều kiện. Biểu mẫu và nơi nộp cụ thể cần hỏi cơ quan chuyên ngành.
- Chọn địa điểm kiểm tra trước khoảng cách tới trường học, chợ thực phẩm, nguồn nước; tránh hành lang an toàn quốc lộ và đất chưa đủ điều kiện xây dựng.
- Học lớp bồi dưỡng chuyên môn về thuốc bảo vệ thực vật nếu chưa có bằng cấp phù hợp; giữ giấy chứng nhận.
- Đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp với ngành nghề bán buôn, bán lẻ vật tư nông nghiệp.
- Xây dựng, bố trí cửa hàng và kho theo yêu cầu: kệ, nền, thông gió, phòng cháy, khu riêng cho thuốc.
- Nộp hồ sơ xin giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật; cơ quan chuyên môn có thể kiểm tra thực tế.
- Làm thủ tục cho phân bón, giống nếu kinh doanh các mặt hàng này, theo quy định của pháp luật về trồng trọt.
- Ký hợp đồng với nhà phân phối có giấy tờ, lưu hoá đơn đầu vào, mở sổ theo dõi nhập xuất.
Phân bón, giống và màng nhà kính: mỗi loại một kiểu quản lý
Phân bón là hàng có điều kiện kinh doanh theo Luật Trồng trọt. Cơ sở buôn bán phải bảo đảm nơi bán, nơi chứa phù hợp, phân bón phải được công nhận lưu hành, có nhãn và nguồn gốc. Quy định chi tiết về giấy tờ cho cơ sở buôn bán phân bón đã có điều chỉnh qua các năm, nên kiểm bản hiện hành thay vì làm theo kinh nghiệm cũ của người quen.
Giống cây trồng cũng vậy: giống phải thuộc danh mục được phép sản xuất, kinh doanh hoặc đã được công nhận lưu hành, có nguồn gốc rõ. Ở Đơn Dương, nhiều nhà vườn mua cây con từ vườn ươm thay vì mua hạt, nên các vườn ươm cũng là cơ sở kinh doanh giống, cần đáp ứng điều kiện tương ứng.
Màng nhà kính, ống tưới, máy bơm, khung sắt là hàng thông thường, không có điều kiện chuyên ngành như thuốc, nhưng vẫn cần hoá đơn, bảo hành rõ. Một cửa hàng vật tư tổng hợp ở Thạnh Mỹ thường kinh doanh cả bốn nhóm này, nên phải tách khu bày bán: thuốc ở khu riêng, có khoá; phân bón và vật tư không để sát thực phẩm.
Trách nhiệm của người bán với nhà vườn
Luật đặt ra điều kiện, nhưng uy tín lâu dài của một cửa hàng vật tư trong vùng rau nằm ở cách người bán làm việc mỗi ngày.
- Hỏi rõ cây gì, bệnh gì, giai đoạn nào trước khi khuyên dùng; nếu không chắc thì khuyên mang mẫu tới cán bộ khuyến nông, không đoán bừa.
- Nhắc nhà vườn đọc nhãn, dùng đúng liều, đúng đối tượng, giữ đúng thời gian cách ly trước thu hoạch.
- Không bán thuốc ngoài danh mục, thuốc đã cấm, hàng không nhãn tiếng Việt dù khách đòi.
- Không bán thuốc cho trẻ em hoặc người không có khả năng sử dụng an toàn.
- Giữ hoá đơn, sổ nhập xuất để truy được lô hàng khi có khiếu nại.
- Hướng dẫn nhà vườn thu gom bao bì thuốc sau sử dụng vào nơi quy định, không vứt xuống suối.
Cửa hàng làm được những việc trên thường giữ được khách nhiều năm, vì nhà vườn ở Đơn Dương truyền tai nhau rất nhanh, cả chuyện tốt lẫn chuyện xấu.
Bán chịu và quản lý công nợ trong mùa vụ
Đặc thù của cửa hàng vật tư vùng rau là bán chịu. Nhà vườn lấy phân, giống, thuốc đầu vụ, thu hoạch xong mới trả. Đây là một dạng tín dụng không chính thức giữ cho nhiều hộ có vốn xoay vòng, nhưng cũng là rủi ro lớn nhất của chủ cửa hàng: năm giá rau rớt, nợ khó đòi dồn lại, cửa hàng có thể kẹt vốn.
Những cửa hàng bền thường làm vài việc: ghi sổ nợ rõ từng lần lấy hàng, có chữ ký hoặc xác nhận của người lấy; đặt hạn mức cho từng khách theo diện tích và lịch sử trả nợ; không tính lãi ngầm bằng cách nâng giá hàng bán chịu mà thoả thuận rõ ràng; cuối vụ đối chiếu nợ với khách. Khi doanh thu chuyển sang kê khai, mọi khoản bán chịu cũng phải ghi doanh thu đúng thời điểm theo hướng dẫn thuế.
Người đang tìm hiểu các cửa hàng, công ty vật tư đặt trụ sở trên địa bàn để so sánh, hoặc tìm nhà phân phối cho cửa hàng mới, có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang theo ngành bán buôn vật tư nông nghiệp.
Chọn địa điểm cửa hàng vật tư ở bốn xã
Ở vùng Đơn Dương, cửa hàng vật tư sống nhờ hai dòng khách: nhà vườn ở thôn quanh đó và xe tải, xe máy đi qua trên các trục đường chính. Vì vậy các điểm bán thường mọc ở ba kiểu vị trí: phố chợ Thạnh Mỹ và D'Ran nơi đông người qua lại; ngã ba, ngã tư trên quốc lộ 27 và các đường liên xã đi Ka Đô, Quảng Lập; và ngay giữa các vùng rau tập trung như Lạc Lâm cũ, nơi nhà vườn cần mua gấp trong ngày.
Mỗi kiểu có cái lợi, cái khó. Phố chợ đông khách nhưng mặt bằng đắt và khó bố trí kho thuốc đạt khoảng cách. Ven quốc lộ thuận cho xe tải nhập hàng nhưng phải tránh hành lang an toàn đường bộ, chỗ đỗ xe phải đúng quy định. Trong vùng rau thì gần khách nhất, nhưng thường sát nhà dân, sát mương tưới, nên việc đặt kho càng phải cẩn thận.
Một cách nhiều chủ cửa hàng làm là tách cửa hàng bán ở mặt đường và kho chứa ở nơi riêng xa khu dân cư, rồi chở hàng ra quầy theo ngày. Làm vậy tốn công hơn nhưng dễ đạt điều kiện an toàn và bớt rủi ro khi có sự cố cháy hay đổ vỡ.
An toàn trong cửa hàng và khi xảy ra sự cố
Người làm cửa hàng vật tư tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật hằng ngày, nên an toàn của chính mình và nhân viên phải đặt lên trước. Khi chia, xếp hàng nên đeo găng, khẩu trang; không ăn uống, hút thuốc trong khu để thuốc; rửa tay kỹ sau khi làm việc. Trẻ nhỏ trong nhà không được vào kho. Chai, bao bị rò rỉ phải tách ra ngay, không bán, không để lẫn với hàng khác.
Cửa hàng nên có sẵn vật liệu thấm hút như cát, mùn cưa, thùng chứa có nắp để thu gom khi đổ vỡ, cùng bảng hướng dẫn xử lý sự cố và số khẩn cấp của cơ sở y tế gần nhất do chính chủ cửa hàng ghi lại. Khi có người bị ngộ độc, việc đầu tiên là đưa đến cơ sở y tế và mang theo bao bì sản phẩm để nhân viên y tế biết hoạt chất, không tự xử lý theo truyền miệng.
Phòng cháy cũng quan trọng: nhiều loại thuốc, màng phủ, bao bì giấy dễ cháy; kho đặt bình chữa cháy ở nơi dễ lấy, không câu điện tạm. Nên định kỳ kiểm dây điện trong kho, nhất là sau mùa mưa khi chuột và hơi ẩm làm hỏng lớp vỏ, và giữ lối đi trong kho thông thoáng để có thể chuyển hàng ra ngoài nhanh khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Không có bằng nông nghiệp thì có được bán thuốc bảo vệ thực vật không?
Được, nếu có giấy chứng nhận bồi dưỡng chuyên môn về thuốc bảo vệ thực vật theo quy định. Các lớp bồi dưỡng do cơ quan, cơ sở được phép tổ chức. Nên hỏi cơ quan chuyên môn về trồng trọt và bảo vệ thực vật của tỉnh về lịch học và điều kiện tham gia.
Cửa hàng tạp hoá bán kèm vài chai thuốc trừ sâu có được không?
Không nên và thường là vi phạm. Bán thuốc bảo vệ thực vật cần giấy chứng nhận đủ điều kiện, người bán có chuyên môn và kho riêng tách khỏi thực phẩm. Để chung thuốc với hàng ăn uống trong tiệm tạp hoá là rủi ro ngộ độc thật sự cho cả người bán lẫn người mua.
Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc có thời hạn không?
Giấy chứng nhận có thời hạn hiệu lực theo quy định và phải làm thủ tục cấp lại khi hết hạn hoặc khi thay đổi địa điểm, người phụ trách. Thời hạn cụ thể và hồ sơ cấp lại nên kiểm theo văn bản hiện hành để không bị gián đoạn kinh doanh.
Nhà vườn mua phải thuốc giả thì làm gì?
Giữ lại bao bì, hoá đơn hoặc giấy tờ mua hàng, chụp ảnh tình trạng cây sau khi phun, rồi báo cho cơ quan quản lý thị trường hoặc cơ quan chuyên môn nông nghiệp. Cửa hàng có giấy chứng nhận và hoá đơn đầu vào sẽ dễ truy được lô hàng và nhà phân phối.
Vườn ươm cây giống rau có phải xin giấy phép riêng không?
Vườn ươm sản xuất, kinh doanh cây giống là cơ sở kinh doanh giống cây trồng, phải đáp ứng điều kiện theo pháp luật về trồng trọt như nguồn giống, nơi sản xuất, ghi chép. Mức yêu cầu tuỳ loại cây và quy mô. Nên hỏi cơ quan chuyên môn trước khi mở rộng bán cho khách ngoài.
Mở cửa hàng vật tư cạnh suối có được không?
Kho và cửa hàng thuốc bảo vệ thực vật phải cách nguồn nước và khu vực nhạy cảm theo khoảng cách quy định để tránh ô nhiễm khi có sự cố. Địa điểm sát suối thường không đạt. Trước khi thuê hay xây, nên đo khoảng cách và hỏi cơ quan chuyên môn để khỏi tốn tiền dựng xong rồi phải dời.