Mùa mưa ở Đơn Dương không chỉ làm ướt áo; nó thay đổi cách đi lại trong cả vùng. Trên cao nguyên, mưa nhiều tập trung khoảng giữa năm đến mùa thu; trên sườn đèo Ngoạn Mục hướng ra duyên hải, những trận mưa lớn hay rơi vào các tháng cuối năm. Hai nhịp mưa lệch nhau khiến đoạn đường từ Đơn Dương xuống Phan Rang có thể gặp rủi ro trong một khoảng thời gian dài hơn bạn nghĩ.
Bài này tả những rủi ro thường gặp khi mưa trên quốc lộ 27, dốc D'Ran, đèo Ngoạn Mục và đường liên xã ven suối trong các xã Đơn Dương, D'Ran, Ka Đô, Quảng Lập; cách theo dõi thông tin phân luồng và cách quyết định đi hay hoãn. Chuyện khí hậu và mùa mưa theo tháng có ở mục đất đai và khí hậu của trang; ở đây chỉ bàn chuyện đi lại.
Mưa tác động tới đường sá ở vùng Đơn Dương thế nào
Vùng Đơn Dương có ba kiểu địa hình đường: đường thung lũng dọc sông Đa Nhim và suối nhánh, đường đồi nối các thôn trên triền cao, và đường đèo xuống duyên hải hoặc lên Đà Lạt. Mỗi kiểu chịu tác động của mưa theo một cách khác nhau.
Đường thung lũng dễ ngập cục bộ ở chỗ trũng, chỗ cống nhỏ không thoát kịp nước, nhất là nơi mặt ruộng, nhà kính dày đặc làm nước mưa chảy tràn nhanh ra đường. Đường đồi dễ xói mép, đất đá từ taluy trôi xuống mặt đường, đường đất thành bùn. Đường đèo có nguy cơ sạt lở taluy, đá lăn, sụt nền đường ở phía vực, cộng thêm sương mù và tầm nhìn kém.
Mưa còn ảnh hưởng tới chính phương tiện. Phanh ướt kém ăn hơn trong những lần bóp đầu tiên; gạt mưa mòn để lại vệt nhoè; đèn mờ vì bụi bùn bám. Trước mùa mưa, nhiều tài xế trong vùng thay gạt mưa, kiểm đèn, kiểm lốp; người đi xe máy chuẩn bị áo mưa bộ thay cho áo mưa cánh dơi vì loại sau dễ bay, quấn vào bánh xe khi gió lớn.
Ngoài ra, nước mưa kéo đất từ ruộng ra mặt đường, tạo lớp bùn trơn trên quốc lộ và đường bê tông. Với xe máy, đây là rủi ro thường gặp nhất trong mùa mưa, thường xuyên hơn cả sạt lở.
Dấu hiệu cảnh báo sạt lở và đá lăn trên đường
Đất, đá nhỏ rơi trên mặt đường. Thấy sỏi, đá nhỏ, đất bùn mới trôi xuống mặt đường là dấu hiệu taluy phía trên đang mất ổn định. Không dừng lại ngay dưới đoạn đó, đi qua nhanh nhưng cẩn thận, hoặc quay lại nếu thấy đá lớn.
Nước đục chảy ra từ vách taluy. Nước mưa thấm vào đất rồi chảy ra thành dòng đục ở chân taluy, đặc biệt sau mưa kéo dài, cho thấy đất đã bão hoà nước.
Vết nứt trên mặt đường hoặc mép đường. Vết nứt dọc theo mép đường phía vực, mặt đường lún võng là dấu hiệu nền đường có thể sụt. Đi sát phía vách núi hơn và báo cho chính quyền nếu thấy.
Cây nghiêng, cột điện nghiêng bất thường. Trên sườn đồi, cây cối hay cột điện nghiêng mới xuất hiện sau mưa có thể là dấu hiệu đất đang trượt.
Tiếng động lạ từ trên sườn núi. Tiếng đá lăn, tiếng cây gãy trong lúc mưa lớn là dấu hiệu nguy hiểm; rời khỏi khu vực ngay, không dừng lại xem.
Dốc D'Ran và đèo Ngoạn Mục trong mùa mưa
Dốc D'Ran trên lối từ Trạm Hành xuống là đoạn đường đèo ngắn nhưng nhiều khúc cua, sát sườn đồi. Trong mùa mưa cao nguyên, mặt đường ướt, sương dày, có khi đất đá trôi xuống ở một số khúc cua. Người đi xe máy cần đặc biệt cẩn thận vì mặt đường ướt trên dốc làm quãng phanh dài ra rõ rệt.
Đèo Ngoạn Mục dài hơn, dốc hơn, và chịu ảnh hưởng của cả hai mùa mưa. Những tháng cuối năm, khi vùng duyên hải có mưa lớn, sườn đèo hướng ra biển thường hứng mưa và mây. Đã có những thời điểm đèo bị ảnh hưởng bởi sạt lở, phải tạm hạn chế hoặc phân luồng để khắc phục. Vì vậy trước mỗi chuyến qua đèo trong mùa mưa, việc kiểm thông tin là bắt buộc chứ không phải tuỳ chọn.
Nếu đang trên đèo mà mưa lớn đột ngột, giảm tốc, bật đèn, không dừng sát vách núi hay ở chỗ có dấu hiệu đất đá rơi. Nếu tầm nhìn quá thấp hoặc nước chảy mạnh qua mặt đường, tìm chỗ rộng, xa vách núi và xa mép vực để dừng chờ, bật đèn cảnh báo. Không cố vượt qua đoạn đường đang có đất đá trôi.
Đường liên xã ven suối và chỗ trũng: chuyện ngập và nước chảy xiết
Ở các xã phía nam như Ka Đô, Quảng Lập và các thôn ven sông Đa Nhim, có những đoạn đường đi gần suối, qua cầu nhỏ hoặc ngầm tràn. Mưa lớn trên thượng nguồn có thể làm nước suối dâng nhanh, chảy xiết qua mặt ngầm hay tràn lên đường ở chỗ trũng, đôi khi chỉ trong thời gian ngắn.
Nguyên tắc sống còn: không đi qua dòng nước đang chảy xiết trên mặt đường, dù nước trông có vẻ nông. Dòng nước chảy mạnh có thể đẩy trôi xe máy và cả ô tô nhỏ, và bạn không thể biết mặt đường bên dưới còn nguyên hay đã bị xói. Chờ nước rút, hoặc quay lại tìm đường khác.
Ban đêm, nguy cơ này càng khó nhận ra: đèn xe chỉ soi được mặt nước phẳng phía trước, không cho thấy dòng chảy mạnh tới đâu. Nếu về nhà buổi tối mà biết trên đường có ngầm hay chỗ trũng, hỏi người nhà tình hình nước trước khi tới đó.
Người sống ven suối thường biết rõ những chỗ hay ngập. Nếu bạn là người mới đến, hỏi họ trước mùa mưa: đoạn nào hay ngập, ngầm nào nguy hiểm, có đường vòng nào khi ngập. Phụ huynh nên dặn trẻ em không đi qua ngầm tràn khi nước đang chảy, không chơi gần suối sau mưa lớn.
Mùa mưa trên quốc lộ 27 qua vùng rau: bùn đất và tầm nhìn
Đoạn quốc lộ 27 qua Thạnh Mỹ, D'Ran không có đèo, nhưng mùa mưa vẫn có những rủi ro riêng. Nước mưa từ ruộng rau, nhà kính hai bên đổ ra mặt đường, mang theo đất đỏ, tạo thành những vệt bùn ngang mặt nhựa. Xe tải từ vựa ra đường cũng kéo theo bùn ở bánh xe. Những vệt bùn này trơn nhất trong vài phút đầu cơn mưa, khi nước chưa đủ để rửa trôi.
Mưa cũng làm giảm tầm nhìn ở khu vực có nhà kính sát đường: mái nhà kính phản chiếu ánh đèn xe vào ban đêm, mưa hắt làm kính xe nhoè. Bật đèn chiếu gần, giữ khoảng cách gấp đôi so với lúc trời khô, và giảm tốc khi đi qua khu vựa, khu chợ, nơi người và xe ra vào nhiều.
Một số đoạn trũng trên quốc lộ hay các đường nhánh có thể đọng nước sau mưa lớn. Nước đọng không sâu nhưng che ổ gà và làm xe máy mất thăng bằng; với ô tô, đi nhanh qua vũng nước làm nước bắn vào người đi xe máy, đi bộ bên cạnh. Đi chậm qua vũng nước là phép lịch sự tối thiểu với người dùng chung đường.
Trước chuyến đi trong mùa mưa: các bước kiểm tra
Một quy trình đơn giản trước khi đi xa trong mùa mưa, nhất là khi có qua đèo:
- Xem dự báo thời tiết cho cả vùng Đơn Dương lẫn vùng chân đèo phía duyên hải; hai nơi có thể khác nhau.
- Kiểm thông báo của chính quyền tỉnh, xã và lực lượng giao thông về sạt lở, phân luồng, hạn chế phương tiện trên đèo Ngoạn Mục, dốc D'Ran, quốc lộ 27.
- Hỏi người vừa đi qua: tài xế xe khách, xe tải, người bán hàng ven đường thường biết tình hình đường mới nhất.
- Kiểm xe: phanh, lốp, đèn, gạt mưa; với xe máy, áo mưa bộ, kính mũ sạch.
- Báo người thân lộ trình và giờ dự kiến tới; sạc đầy điện thoại.
- Chuẩn bị phương án dự phòng: chỗ nghỉ lại nếu phải dừng, đường khác nếu đèo bị phân luồng.
Mất vài phút kiểm tra có thể tránh được việc mắc kẹt nhiều giờ trên đèo hay phải quay đầu giữa đường.
Đi hay hoãn: một khung quyết định đơn giản
Không có công thức chính xác cho mọi tình huống, nhưng khung dưới giúp ra quyết định nhanh. Khi có thông báo cấm đường hay phân luồng, luôn làm theo thông báo chính thức.
| Tình hình | Gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mưa nhỏ, không có thông báo gì | Đi được, cẩn thận hơn bình thường | Giảm tốc, bật đèn, giữ khoảng cách |
| Mưa lớn kéo dài nhiều giờ trước đó | Cân nhắc hoãn chuyến qua đèo | Đất bão hoà nước, nguy cơ sạt lở tăng |
| Có thông báo sạt lở, phân luồng | Theo phân luồng hoặc hoãn | Không cố đi đường đang bị hạn chế |
| Sương mù dày, sắp tối | Hoãn qua đèo đến sáng hôm sau | Tầm nhìn kém cộng bóng tối rất nguy hiểm |
| Nước chảy xiết qua mặt đường | Không đi qua, chờ hoặc quay lại | Không ước lượng được độ sâu và lực nước |
| Người lái mệt, xe có vấn đề | Hoãn | Mưa làm mọi rủi ro tăng lên |
Hoãn một chuyến đi có khi mất một ngày, nhưng mắc kẹt giữa đèo trong mưa hay gặp sạt lở thì cái giá lớn hơn nhiều.
Sau cơn mưa lớn: những rủi ro còn lại
Mưa tạnh không có nghĩa là đường đã an toàn, và đây là điều nhiều người chủ quan nhất. Sau mưa lớn, đất trên taluy vẫn còn nặng nước và có thể sạt muộn hơn vài giờ, thậm chí vài ngày. Mặt đường còn bùn đất, đá vụn, cành cây; ổ gà mới xuất hiện ở những đoạn nền yếu. Đi trong những ngày sau mưa lớn, vẫn giữ tốc độ thấp và quan sát kỹ.
Ở vùng nhà kính, mưa lớn có thể làm sập, rách màng nhà kính, cuốn tấm nhựa, khung tre ra đường. Thấy vật cản lạ trên đường, giảm tốc và đi vòng an toàn, đừng cán qua. Dây điện bị đứt, võng xuống sau mưa gió là mối nguy chết người: tránh xa, báo cho điện lực hoặc chính quyền.
Nếu nhà bạn nằm trên đường thường bị ảnh hưởng khi mưa, chuẩn bị sẵn một ít đồ dự phòng như đèn pin, áo mưa, nước uống, thuốc thường dùng, và sạc đầy điện thoại khi có dự báo mưa lớn. Đường bị chia cắt tạm thời vài giờ là chuyện có thể xảy ra ở những thôn ven suối hay trên triền đồi; có sẵn đồ dùng giúp gia đình bình tĩnh chờ đường thông.
Với người làm nông, những ngày sau mưa lớn cũng là lúc nhiều xe chở vật tư sửa nhà kính, chở đất, chở giá thể ra vào; đường liên xã có thể đông và lầy hơn bình thường. Đi chậm, nhường nhau, và giúp đỡ khi thấy xe khác sa lầy là nếp quen của vùng rau.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Đơn Dương ảnh hưởng tới đèo Ngoạn Mục vào thời gian nào?
Sườn đèo hướng ra duyên hải thường hứng mưa lớn vào những tháng cuối năm, khi vùng duyên hải vào giai đoạn mưa nhiều; còn phía cao nguyên mưa nhiều khoảng giữa năm đến mùa thu. Vì vậy cả quãng từ giữa năm tới cuối năm đều nên theo dõi thời tiết trước khi qua đèo.
Theo dõi thông tin phân luồng giao thông ở đâu?
Theo dõi thông báo của chính quyền tỉnh Lâm Đồng và tỉnh Khánh Hoà, chính quyền xã, lực lượng cảnh sát giao thông, đơn vị quản lý đường bộ, cùng các kênh tin tức địa phương. Hỏi tài xế xe khách, xe tải vừa đi qua cũng giúp biết tình hình thực tế nhanh.
Đang đi trên đèo gặp sạt lở chắn đường thì làm gì?
Dừng xe ở khoảng cách an toàn, xa vách núi và mép vực, bật đèn cảnh báo, không cố vượt qua đống đất đá. Báo cho lực lượng chức năng nếu chưa có ai báo, làm theo hướng dẫn của người điều tiết và chuẩn bị quay lại nếu đường chưa thông.
Có nên đi xe máy qua ngầm tràn khi nước đang chảy?
Không. Dòng nước chảy xiết có thể đẩy trôi xe máy và người, và mặt đường bên dưới có thể đã bị xói mà không nhìn thấy. Hãy chờ nước rút hoặc tìm đường khác, dù phải đi vòng xa hơn.
Sau mưa lớn bao lâu thì đi đèo được?
Không có thời gian cố định. Đất trên taluy có thể sạt muộn sau mưa. Hãy kiểm thông báo chính thức, hỏi người vừa đi qua, và khi đi thì quan sát kỹ dấu hiệu đất đá rơi, vết nứt mặt đường, nước đục chảy từ vách.
Mùa mưa có nên đi đường đất vào vườn bằng ô tô không?
Nên tránh với xe gầm thấp. Đường đất đỏ ướt rất trơn và dễ sa lầy, có thể làm xe trượt xuống mương hay kẹt giữa đường khiến người khác không đi được. Nếu cần vào vườn, dùng xe máy số hoặc nhờ xe của chủ vườn quen đường.