Ở Đơn Dương, nhịp giao thông gắn chặt với nhịp rau. Buổi sáng rau được cắt ở ruộng, buổi trưa và chiều được gom về vựa để phân loại, đóng thùng, rồi từ chiều tối trở đi những chiếc xe tải, xe lạnh lần lượt rời vùng rau theo quốc lộ 27 đi TP Hồ Chí Minh, các tỉnh miền Tây, xuống duyên hải hay lên các tỉnh khác. Hiểu nhịp này giúp người đi đường an toàn hơn và giúp người gửi hàng chọn đúng thời điểm.
Bài này viết cho hai nhóm: người dân và người đi đường dùng chung quốc lộ, đường liên xã với xe nông sản; và người cần gửi rau, củ, hoa từ Đơn Dương đi xa, từ hộ gia đình gửi quà tới tiểu thương nhỏ. Không có tên nhà xe, cước phí hay giá rau ở đây; chỉ có cơ chế, cách đóng gói và những câu nên hỏi.
Vì sao xe rau chạy chiều tối và đêm
Rau lá như bắp cải, xà lách, cải các loại, cùng rau củ như cà rốt, khoai tây, củ cải, hay cà chua, ớt ngọt trồng nhà kính, đều cần tới tay người bán lẻ càng sớm càng tốt. Các chợ đầu mối ở TP Hồ Chí Minh như Bình Điền, Thủ Đức, Hóc Môn hoạt động mạnh nhất vào ban đêm và rạng sáng, khi tiểu thương các chợ lẻ đến lấy hàng. Muốn kịp phiên chợ ấy, rau phải rời Đơn Dương từ chiều tối hôm trước.
Ngoài ra, chạy đêm giúp tránh nắng nóng ở những chặng xuống vùng thấp, giảm hao hụt cho rau không có xe lạnh, và tránh một số khung giờ cấm tải ở đô thị. Vì vậy, dòng xe tải rời vùng rau dày lên từ chiều muộn và kéo dài tới khuya, rồi những chiếc xe trống quay về vào ngày hôm sau.
Hệ quả trực tiếp với người đi đường là: buổi chiều ở khu vực vựa dọc quốc lộ qua Thạnh Mỹ, D'Ran, Ka Đô có nhiều xe tải đỗ, lùi, xếp hàng; buổi tối trên quốc lộ 27 và đèo có nhiều xe tải nặng chạy đường dài. Hiểu điều này để chọn giờ đi và cách đi phù hợp.
Đi chung đường với xe nông sản: những điều cần nhớ
Xe đầy hàng phanh dài hơn xe trống. Một chiếc xe tải chở đầy rau có quán tính lớn, cần quãng phanh dài hơn nhiều so với lúc xe trống. Đừng tạt đầu xe tải rồi phanh gấp, nhất là khi xuống dốc.
Điểm mù quanh xe tải rất rộng. Tài xế xe tải khó thấy xe máy ở sát thùng xe bên phải, sát phía sau và ngay trước đầu xe. Nếu bạn không nhìn thấy gương chiếu hậu của xe tải thì tài xế cũng khó thấy bạn.
Hàng trên thùng có thể rơi. Sọt rau, thùng carton, lá rau, củ có thể rơi khi xe vào cua hay qua ổ gà. Giữ khoảng cách xa phía sau xe tải chở hàng không có bạt che kín.
Khu vựa là vùng nhiều xe lùi. Ở cửa vựa, xe tải lùi vào bãi, xe nâng tay, xe đẩy hàng di chuyển liên tục. Khi đi ngang khu vựa, giảm tốc, nhìn kỹ đuôi xe tải và chân người dưới gầm xe.
Đêm, đèn pha xe tải gây chói. Trên quốc lộ tối, đèn xe tải ngược chiều có thể làm chói mắt trong chốc lát; nhìn về mép đường bên phải để giữ hướng, không nhìn thẳng vào đèn.
Công nông, xe ba gác và xe máy chở hàng trong thôn
Không phải mọi chuyến chở rau đều bằng xe tải. Từ ruộng ra vựa, phương tiện quen thuộc là xe công nông, xe máy kéo thùng, xe ba gác, xe máy chở sọt hai bên. Những phương tiện này chạy chậm, thường không có đèn tín hiệu đầy đủ, nhiều chiếc chở hàng cao hoặc rộng quá kích thước xe.
Người đi xe hơi gặp xe công nông trên đường liên xã hẹp nên kiên nhẫn chờ chỗ rộng mới vượt, và vượt chậm, cách xa, vì công nông có thể rẽ bất ngờ vào lối ruộng mà không báo hiệu. Người đi xe máy cũng nên tránh đi song song quá sát.
Với chính người làm nông, an toàn bắt đầu từ cách chở hàng. Buộc sọt chặt, không chở cao quá tầm nhìn, gắn thêm đèn hậu hoặc miếng phản quang cho xe công nông và thùng kéo, không cho trẻ em ngồi trên đống hàng. Khi ra quốc lộ từ lối ruộng, dừng hẳn để quan sát cả hai phía, vì xe trên quốc lộ chạy nhanh hơn nhiều so với tốc độ trong thôn.
Xe tải nông sản và đèo Ngoạn Mục, đèo D'Ran
Rau Đơn Dương đi xuống duyên hải và ra các tỉnh miền Trung phải qua đèo Ngoạn Mục; xe đi Đà Lạt theo lối Trạm Hành phải leo dốc D'Ran. Xe tải chở đầy hàng trên đèo là đối tượng cần nhường nhịn nhất: xuống dốc, tài xế phải giữ số thấp và tốc độ đều để không quá nóng phanh; lên dốc, xe bò chậm và khó dừng lại khởi hành giữa dốc.
Với người đi xe con, nguyên tắc là không chen vào khoảng trống trước mũi xe tải đang xuống dốc, không vượt ở cua khuất, và kiên nhẫn đi theo nhịp xe tải ở quãng đèo hẹp. Với người đi xe máy, giữ sát lề phải, đừng đi song song với xe tải ở khúc cua, vì thùng xe dài sẽ quét vào phía trong khi ôm cua.
Các tài xế xe tải trong vùng thường có thói quen dừng kiểm xe, nghỉ ngơi ở khu dân cư trước khi đổ đèo. Nếu bạn cũng dừng ở những chỗ này, đỗ xe gọn, đừng chiếm chỗ của xe tải lớn vốn cần nhiều không gian để vào ra.
Lao động bốc xếp và an toàn ở khu vựa
Khu vựa thu mua là nơi làm việc của rất nhiều người: người phân loại rau, người đóng thùng, người bốc xếp, tài xế, chủ vựa. Công việc dồn dập nhất vào chiều tối, khi phải kịp đóng hàng lên xe. Chính lúc ấy, rủi ro tai nạn trong vựa và ngay ngoài cửa vựa cao nhất: người bốc hàng đi lùi với thùng trên vai, xe tải lùi sát mép đường, xe nâng tay kéo hàng qua lối đi.
Với chủ vựa, giữ khu bốc xếp đủ sáng, phân lối đi cho xe và người, có người đứng hướng dẫn khi xe tải lùi ra đường là những việc đơn giản nhưng tránh được nhiều chuyện đáng tiếc. Với người lao động, đi giày có độ bám, không đứng sau đuôi xe đang lùi, không trèo lên thùng xe khi xe chưa dừng hẳn.
Với người đi đường ngang qua vựa vào giờ đóng hàng, chỉ cần nhớ một điều: ở đây mọi người đang vội và đang mang vác nặng. Đi chậm, nhường lối, không đỗ xe chắn cửa vựa là cách tôn trọng công việc của họ.
Gửi rau củ, hoa đi xa: chọn cách gửi theo lượng hàng
Tuỳ lượng hàng và nơi nhận, có nhiều cách gửi. Bảng dưới so sánh theo đặc điểm, không theo giá, vì cước phụ thuộc thời điểm, quãng đường, đơn vị vận chuyển và thoả thuận cụ thể.
| Cách gửi | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|
| Gửi theo xe khách | Vài thùng quà biếu, hàng nhỏ | Hỏi rõ nơi nhận ở đầu kia, giờ tới, ai ra nhận |
| Gửi theo xe tải rau của vựa quen | Tiểu thương lấy hàng thường xuyên | Thoả thuận trách nhiệm khi hàng dập, thiếu |
| Dịch vụ chuyển phát | Gói nhỏ, rau củ chịu được thời gian vận chuyển | Hỏi thời gian giao, có nhận hàng tươi không |
| Xe lạnh, xe ghép hàng | Lượng lớn, rau lá, hoa dễ héo | Kiểm nhiệt độ, cách xếp, giờ giao |
| Tự chở bằng xe riêng | Lượng vừa, đi kèm chuyến về quê | Tránh nắng, xếp thoáng, không chất quá tải |
Dù gửi cách nào, chụp ảnh hàng lúc giao, giữ phiếu gửi hoặc tin nhắn xác nhận, và báo người nhận giờ dự kiến tới.
Đóng gói rau củ để tới nơi còn tươi
Rau hỏng trên đường thường vì ba lý do: dập do xếp chặt hoặc rơi, nóng do bí hơi, và héo do mất nước. Đóng gói tốt là chống được cả ba. Thùng carton cứng có lỗ thoáng hoặc sọt nhựa là lựa chọn phổ biến; lót giấy báo hoặc giấy sạch ở đáy và thành thùng để hút ẩm và đệm.
Với rau lá, không rửa trước khi gửi vì nước đọng làm rau úng nhanh; chỉ nhặt bỏ lá hỏng, để ráo rồi xếp đứng hoặc xếp lớp nhẹ tay. Với bắp cải, xếp cuống quay xuống. Rau củ như cà rốt, khoai tây, củ cải chịu va đập tốt hơn, có thể xếp chặt hơn, nhưng nên tách riêng với rau lá để không đè dập.
Cà chua, ớt ngọt, dâu (nếu có) nên đựng trong khay hoặc hộp có ngăn, không đổ rời. Hoa tươi cần thùng cứng, cố định cành, giữ ẩm gốc theo cách người bán hoa hướng dẫn. Ghi rõ "hàng tươi, dễ dập, để phía trên" bên ngoài thùng theo cách nhà xe chấp nhận.
Một mẹo của người buôn rau lâu năm là cắt và đóng hàng vào lúc trời mát, cuối chiều, rồi giao ngay cho xe; rau cắt giữa trưa nắng, còn giữ nhiệt trong thân lá, đóng thùng kín sẽ hấp hơi và úng nhanh hơn hẳn. Nếu buộc phải cắt sớm, để rau ở chỗ râm mát, thoáng gió cho bớt nhiệt rồi mới đóng thùng.
Thùng xốp kín không phải lúc nào cũng tốt cho rau: nếu không có đá lạnh, thùng kín làm hơi nóng tích lại, rau nhanh úng. Thùng xốp hợp khi có đá hoặc túi giữ lạnh và quãng đường không quá dài.
Câu nên hỏi trước khi gửi và khi nhận
Trước khi gửi, hỏi rõ: xe đi lúc nào, tới nơi khoảng giờ nào, trả hàng ở đâu, người nhận cần mang gì để nhận, hàng để trong khoang nào (có nóng không), và trách nhiệm khi hàng hư hỏng hay thất lạc. Với hàng gửi thường xuyên, thoả thuận bằng tin nhắn để có bằng chứng khi cần.
Khi nhận, kiểm tra thùng hàng ngay tại chỗ: thùng có bị bóp méo, ướt, mở ra chưa. Nếu hàng có vấn đề, chụp ảnh và báo ngay cho nhà xe hoặc đơn vị vận chuyển, không để qua ngày. Sau khi nhận, mở thùng sớm cho rau thoáng, bảo quản ngăn mát tủ lạnh với rau lá.
Người mua rau theo đơn từ vựa hay từ hộ trồng ở Đơn Dương cũng nên hỏi rõ ngày cắt rau, cách đóng gói, và ai chịu cước. Trang có danh bạ doanh nghiệp trên địa bàn, trong đó có các đơn vị thu mua, sơ chế, vận chuyển nông sản; có thể tra để tìm đối tác phù hợp, nhưng luôn tự kiểm tra và thoả thuận rõ ràng trước khi giao dịch.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao buổi tối trên quốc lộ 27 qua Đơn Dương có nhiều xe tải?
Rau được thu hoạch ban ngày, đóng thùng vào chiều, rồi xe tải rời vùng rau từ chiều tối để kịp phiên chợ đầu mối ban đêm và rạng sáng ở TP Hồ Chí Minh và các tỉnh. Vì vậy chiều tối và đêm là lúc xe tải chạy dày nhất.
Gửi một thùng rau về TP Hồ Chí Minh nên gửi cách nào?
Với vài thùng quà biếu, gửi theo xe khách là cách quen thuộc. Hỏi rõ giờ tới, điểm trả hàng và ai nhận. Đóng thùng carton có lỗ thoáng, lót giấy, không rửa rau trước khi gửi, ghi chú hàng tươi để phía trên.
Có nên rửa rau trước khi gửi đi xa không?
Không nên. Nước đọng trên lá làm rau úng và thối nhanh trong thùng kín. Chỉ nhặt bỏ lá hỏng, để rau ráo, xếp nhẹ tay. Người nhận rửa rau ngay trước khi nấu.
Đi xe máy gần xe tải chở rau cần chú ý gì?
Tránh đi trong điểm mù sát thùng xe, giữ khoảng cách xa phía sau vì hàng có thể rơi, không tạt đầu rồi phanh gấp. Ở khu vựa, đi chậm vì xe tải lùi, xe đẩy hàng di chuyển liên tục và người bốc hàng băng ngang.
Hàng gửi bị dập thì giải quyết thế nào?
Chụp ảnh thùng và hàng ngay khi nhận, báo cho nhà xe hoặc đơn vị vận chuyển trong ngày. Việc bồi thường tuỳ thoả thuận ban đầu, nên trước khi gửi cần hỏi rõ trách nhiệm và giữ tin nhắn xác nhận làm bằng chứng.
Có tra được đơn vị vận chuyển nông sản ở Đơn Dương không?
Trang có danh bạ doanh nghiệp trên địa bàn, gồm các đơn vị thu mua, sơ chế, vận chuyển nông sản. Danh bạ giúp tìm tên và lĩnh vực; trước khi giao dịch, vẫn nên tự kiểm tra, hỏi người quen và thoả thuận rõ ràng.