Với người đi quốc lộ 27 giữa Đà Lạt và Phan Rang, Đơn Dương là chặng có nhiều hàng quán nhất trước khi xuống đèo Ngoạn Mục. Các khu trung tâm D'Ran và Thạnh Mỹ có hàng ăn sáng, quán cơm, quán phở, bún, bánh mì, cà phê phục vụ người địa phương và người đi đường. Nếu định đi tiếp xuống đèo, đây là nơi nên ăn uống, nghỉ ngơi và mua nước trước, vì đoạn đèo dài và quanh co.
Trang không giới thiệu hay đánh giá quán cụ thể và không nêu giá, vì quán mở đóng, đổi chủ thường xuyên và đánh giá ngon dở là chuyện khẩu vị. Bài này tập trung vào những điều thực tế hơn: nên ăn ở khu nào, giờ nào dễ tìm quán, cách chọn chỗ dừng an toàn trên quốc lộ, ăn uống thế nào trước khi đi đèo, và những gì nên mua theo xe.
Đơn Dương nằm ở đâu trên cung đường
Từ trung tâm Đà Lạt đi về phía đông theo quốc lộ 20 rồi rẽ vào quốc lộ 27, hoặc đi các tuyến nối qua Trại Mát, xe xuống dốc vào vùng thung lũng Đơn Dương. Khu D'Ran nằm gần hồ Đa Nhim là chặng đầu, đi tiếp một đoạn là khu Thạnh Mỹ, trung tâm xã Đơn Dương mới. Qua khỏi vùng ruộng rau và nhà kính, đường bắt đầu leo lên khu vực đỉnh đèo rồi đổ xuống đèo Ngoạn Mục về phía Ninh Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Khánh Hoà.
Vì vị trí này, Đơn Dương là chặng nghỉ tự nhiên của nhiều kiểu người đi đường: xe khách tuyến Đà Lạt đi Phan Rang, Nha Trang; người đi xe máy, ô tô riêng từ Đà Lạt xuống biển hoặc ngược lại; xe tải chở rau xuống duyên hải và chở hàng lên cao nguyên. Hàng quán hai bên quốc lộ qua D'Ran và Thạnh Mỹ phục vụ cả người địa phương lẫn những dòng xe này.
Thời gian đi qua mỗi đoạn phụ thuộc phương tiện, thời tiết và tình trạng đường. Trang không nêu số giờ hay số cây số cụ thể; nên xem ứng dụng bản đồ và thông báo giao thông trước khi đi, nhất là mùa mưa khi đèo có thể sạt lở. Chi tiết về đèo và đi lại có trong mục giao thông của trang.
Một lưu ý nhỏ: nhiều người chỉ biết Đơn Dương qua tấm biển bên đường và một lần dừng mua rau. Thật ra từ quốc lộ rẽ vào các đường liên xã là cả một vùng nông nghiệp rộng với nhiều thôn, chợ xã, quán xá riêng; người ở lại vài ngày sẽ có nhiều lựa chọn ăn uống hơn người chỉ đi ngang.
Ăn sáng: chọn khu trung tâm, đi sớm
Người vùng rau dậy rất sớm để ra đồng và ra chợ, nên hàng ăn sáng ở Thạnh Mỹ và D'Ran cũng mở sớm. Những món hay gặp là món ăn sáng chung của các thị trấn cao nguyên: phở, bún bò, bún riêu, hủ tiếu, bánh canh, bánh mì, xôi, bánh căn, bánh cuốn. Khu quanh chợ Thạnh Mỹ và chợ D'Ran thường có nhiều lựa chọn nhất vào buổi sáng.
Đặc điểm dễ thấy là rau. Tô phở, tô bún ở vùng này thường đi kèm đĩa rau sống, xà lách, rau thơm tươi, đôi khi có cả bắp cải bào. Ở nhiều quán, nước dùng nấu với nhiều củ quả như cà rốt, củ cải, su hào nên có vị ngọt thanh. Đó không phải công thức riêng của Đơn Dương mà là cách nấu tự nhiên khi rau củ có sẵn và tươi.
Nếu đi từ Đà Lạt sớm để xuống biển, nhiều người chọn ăn sáng ở Đơn Dương thay vì ở Đà Lạt để đường đi được chia đều: chạy một đoạn đường cao nguyên, nghỉ ăn sáng, uống cà phê, rồi mới xuống đèo. Cách sắp xếp này giúp người lái xe tỉnh táo hơn ở đoạn đèo.
Cơm trưa và bữa chiều trên đường
Quán cơm bình dân ở Thạnh Mỹ và D'Ran phục vụ người làm ruộng, tài xế xe tải, người đi đường. Cơm thường dọn theo kiểu chọn món: thịt kho, cá kho, trứng chiên, đậu hũ, canh rau, rau xào. Vì ở vùng rau, các món rau thường nhiều và tươi: canh bắp cải, su su, cải xào, súp lơ luộc. Đây là kiểu bữa trưa no, nhanh, hợp với người còn phải chạy xe tiếp.
Buổi chiều tối, các khu trung tâm có thêm quán lẩu, quán nướng, quán ốc, quán ăn vặt phục vụ người địa phương. Tiết trời se lạnh về chiều làm món lẩu nấu với rau củ khá hợp. Người đi đường định ngủ lại vùng này có thể tìm nhà nghỉ, nhà trọ ở khu trung tâm rồi đi ăn tối gần đó.
Khi chọn quán, nhìn những dấu hiệu chung của một chỗ ăn ổn: đông khách địa phương, bếp gọn gàng, đồ sống và đồ chín để riêng, rau sống rửa sạch, có nước rửa tay. Hỏi giá trước với món tính theo cân như cá, lẩu là cách tránh hiểu lầm, ở đâu cũng vậy.
Chọn chỗ dừng xe an toàn trên quốc lộ 27
Quốc lộ 27 qua Đơn Dương là tuyến có nhiều xe tải chở nông sản, xe khách và đoạn đường dốc, cua. Khi dừng ăn uống hay mua rau, nên để ý:
- Dừng ở khu trung tâm có lề rộng, bãi đậu, hoặc trước quán có chỗ để xe; không dừng ở khúc cua, đỉnh dốc, đoạn đường hẹp.
- Bật đèn báo khi tấp vào lề, quan sát xe tải phía sau; xe chở rau nặng khó dừng gấp.
- Không đậu xe chắn lối ra vào của vựa rau, kho hàng, nơi xe tải cần quay đầu.
- Ban đêm và sáng sớm sương mù, bật đèn xe khi dừng ven đường để xe khác nhìn thấy.
- Với xe máy, khoá cổ, rút chìa, mang theo đồ quý khi vào quán.
- Không dừng giữa đường để chụp ảnh ruộng rau hay hồ; tìm chỗ tấp vào an toàn rồi mới đi bộ ra.
Những sạp rau ven đường thường ở chỗ có lề rộng vì người bán cũng cần chỗ cho khách dừng. Tuy vậy vẫn có sạp ở đoạn cua, đoạn dốc; nếu thấy chỗ dừng không an toàn, đi tiếp đến điểm sau.
Ăn uống trước khi xuống đèo Ngoạn Mục
Ăn vừa đủ, không quá no. Đèo Ngoạn Mục quanh co với nhiều khúc cua gấp và độ dốc lớn. Người dễ say xe nên ăn nhẹ trước khi đi khoảng nửa giờ đến một giờ, tránh bụng đói cồn cào hay quá no.
Tránh đồ nhiều dầu mỡ, sữa béo. Những món này dễ làm buồn nôn khi xe lắc. Bánh mì, cơm trắng với món đơn giản, trái cây là lựa chọn nhẹ nhàng hơn.
Mua nước, đồ ăn nhẹ theo xe. Trên đèo có ít điểm dừng, và dừng xe trên đèo không phải lúc nào cũng an toàn. Mang theo nước, bánh, kẹo gừng, trái cây.
Người lái không uống rượu bia. Kể cả một ly nhỏ trong bữa trưa. Đường đèo đòi hỏi tỉnh táo tuyệt đối, và luật cấm điều khiển phương tiện khi có nồng độ cồn.
Nghỉ ngơi trước khi đi đèo. Nếu đã lái liên tục từ xa, nghỉ một lúc ở Đơn Dương, uống cà phê, đi lại cho đỡ mỏi rồi mới tiếp tục.
Mua gì theo xe khi rời Đơn Dương
Người đi từ Đà Lạt xuống biển hay mua rau củ ở Đơn Dương làm quà cho người thân dưới duyên hải, vì rau ôn đới ở đó phải chở xuống. Nên chọn cà rốt, bắp cải, khoai tây, cà chua còn ương, đóng thùng thoáng. Người đi ngược từ biển lên thường đã mua rau ở Đà Lạt, nhưng mua ở Đơn Dương cũng không khác biệt nhiều về chất lượng.
Sữa tươi, sữa chua của các cơ sở trong vùng là món ăn dọc đường tốt nếu uống ngay; muốn mang về thì cần thùng lạnh. Nước uống, trái cây, bánh mì để ăn trên đèo là những thứ nên mua cuối cùng trước khi rời khu Thạnh Mỹ.
Các bài khác trong mục này nói kỹ hơn về từng loại đặc sản và cách mang rau đi xa. Bạn cũng có thể tìm các cơ sở kinh doanh, dịch vụ có đăng ký doanh nghiệp trên địa bàn trong danh bạ doanh nghiệp của trang.
Với người ở lại: ăn uống vài ngày ở Đơn Dương
Nếu bạn đến Đơn Dương vì công việc, thăm người thân hay làm mùa vụ, ăn uống ở đây khá dễ chịu: hàng ăn sáng, quán cơm, chợ đủ cho sinh hoạt hằng ngày, và rau tươi thì không thiếu. Nhiều nhà trọ cho phép nấu ăn, bạn có thể đi chợ buổi sáng mua rau, cá, thịt về tự nấu.
Những bữa đáng nhớ nhất thường không ở quán mà ở nhà người quen: một nồi canh bắp cải, đĩa cà rốt xào, cá hồ kho, chén muối ớt, ly rượu cần nếu nhà có dịp. Những món đó được tả ở các bài khác của mục. Còn nếu chỉ ghé qua một bữa trên đường, một tô phở hay bún nóng với rau sống tươi ở Thạnh Mỹ đã là cách đơn giản để cảm nhận vùng rau này.
Người ở lại lâu nên làm quen với nhịp sinh hoạt của vùng nông nghiệp: quán ăn sáng đông từ rất sớm và vắng dần khi người ta ra đồng, quán cơm trưa đông vào giờ nghỉ của người làm ruộng và tài xế, buổi tối các khu trung tâm sinh hoạt sớm hơn thành phố. Đi ăn đúng nhịp ấy, bạn sẽ có đồ ăn nóng, tươi và ít phải chờ.
Cà phê và đồ uống dọc đường
Cà phê là thứ dễ tìm nhất ở Đơn Dương. Người làm ruộng, thương lái, tài xế xe tải đều có thói quen ngồi quán cà phê buổi sáng trước giờ làm, nên quán cà phê mở sớm và rải dọc quốc lộ qua D'Ran, Thạnh Mỹ. Nhiều quán có chỗ để xe rộng, hợp làm điểm nghỉ chân. Cà phê ở đây chủ yếu là cà phê phin, cà phê sữa đá, cà phê nóng kiểu Việt Nam quen thuộc; Lâm Đồng là vùng trồng cà phê lớn nên nhiều quán dùng cà phê của tỉnh.
Trời cao nguyên se lạnh, nhất là buổi sáng sớm và chiều tối, nên đồ uống nóng như trà gừng, sữa đậu nành nóng, sữa tươi nóng, trà atiso cũng phổ biến. Buổi trưa nắng thì nước mía, nước ép, sinh tố trái cây là lựa chọn của người đi đường. Sữa tươi của các cơ sở trong vùng thường có ở quầy tạp hoá, có thể mua một chai uống ngay.
Với người lái xe, một ly cà phê và mười lăm, hai mươi phút nghỉ ở Đơn Dương trước khi xuống đèo là thói quen đáng giữ. Đừng uống quá nhiều cà phê đặc khi bụng đói, vì dễ cồn cào, tim đập nhanh, khó chịu khi xe lắc trên đèo. Uống thêm nước lọc và đi vệ sinh trước khi khởi hành là đủ cho chặng đèo phía trước.
Câu hỏi thường gặp
Đi Đà Lạt xuống Phan Rang nên ăn ở đâu trên đường?
Khu trung tâm D'Ran và Thạnh Mỹ ở vùng Đơn Dương là nơi có nhiều hàng quán nhất trước khi xuống đèo Ngoạn Mục. Ở đây có quán ăn sáng, quán cơm, cà phê, chỗ mua nước và đồ ăn nhẹ. Nên ăn nghỉ ở đây thay vì định dừng trên đèo, vì đèo ít điểm dừng an toàn.
Ở Đơn Dương có món ăn sáng gì?
Các món ăn sáng phổ biến của thị trấn cao nguyên như phở, bún bò, bún riêu, hủ tiếu, bánh canh, bánh mì, xôi, bánh căn. Điểm đáng chú ý là rau sống ăn kèm thường rất tươi vì ở ngay vùng trồng. Khu quanh chợ Thạnh Mỹ và chợ D'Ran có nhiều lựa chọn vào buổi sáng.
Ăn gì trước khi đi đèo để đỡ say xe?
Ăn nhẹ vừa đủ khoảng nửa giờ đến một giờ trước khi đi, tránh đồ nhiều dầu mỡ và sữa béo. Bánh mì, cơm với món đơn giản, trái cây là lựa chọn tốt. Mang theo nước, kẹo gừng, ngồi phía trước xe, nhìn về phía xa và mở hé cửa sổ khi có thể.
Dừng xe mua rau ven quốc lộ 27 có an toàn không?
An toàn nếu chọn chỗ có lề rộng, không phải khúc cua hay đỉnh dốc, bật đèn báo và quan sát xe tải phía sau. Đường có nhiều xe chở nông sản nặng. Nếu sạp rau ở vị trí nguy hiểm, nên bỏ qua và dừng ở điểm sau, nhất là khi trời mưa hoặc sương mù.
Có nên ngủ lại Đơn Dương thay vì Đà Lạt không?
Tuỳ mục đích. Đơn Dương có nhà nghỉ, nhà trọ ở khu trung tâm, yên tĩnh và gần vùng rau, hồ Đa Nhim. Nếu bạn muốn đi chợ sáng, xem ruộng rau, hoặc chia đường dài Đà Lạt đi biển cho đỡ mệt thì ngủ lại đây hợp lý. Dịch vụ du lịch thì ít hơn Đà Lạt nhiều.