Đi hồ Đa Nhim là để ngắm một mặt nước rộng nằm giữa các đồi thông của cao nguyên, ngồi trên bãi cỏ ven bờ, chụp bình minh trong sương hay hoàng hôn phía sau đồi. Hồ là hồ chứa của công trình thuỷ điện Đa Nhim, nằm ở phía bắc vùng Đơn Dương, quanh Lạc Xuân cũ, nay thuộc xã D'Ran, tỉnh Lâm Đồng.
Không có khu du lịch bán vé quanh hồ. Bạn đến, tìm một chỗ thoáng, ngồi xem nước và đồi là chính. Vì hồ gắn với một công trình năng lượng quan trọng nên có những khu vực không được vào, và vì nước sâu, mực nước thay đổi theo mùa nên có những việc không nên làm. Bài này gom lại cả hai phần: chơi gì và tránh gì.
Hồ nằm ở đâu và đi lối nào
Hồ Đa Nhim nằm trên dòng sông Đa Nhim, ở phần phía bắc của vùng Đơn Dương. Người địa phương quen gọi là hồ Đơn Dương. Từ khu chợ D'Ran, đi về phía Lạc Xuân là bắt đầu thấy mặt hồ thấp thoáng sau các đồi thông và ruộng rau. Có nhiều đường nhỏ từ trục chính rẽ xuống các thôn ven hồ; tuỳ mùa, có đường xuống được tới sát bãi cỏ, có đường chỉ dừng ở trên đồi.
Không có một cổng vào duy nhất, cũng không có biển chỉ dẫn du lịch rõ ràng ở mọi ngả. Cách dễ nhất là hỏi người địa phương ở D'Ran chỗ nào xuống ngắm hồ thuận tiện, đường có lầy không. Người dân quen đường và biết chỗ nào là đất riêng, chỗ nào là bãi trống ai cũng ra ngồi được. Định vị trên điện thoại giúp tìm hướng, nhưng đường đất ven hồ thay đổi theo mùa nên đừng tin hoàn toàn.
Phía đập Đa Nhim và các hạng mục của công trình thuỷ điện là khu vực được bảo vệ. Bạn có thể nhìn từ xa, chụp ảnh cảnh quan từ đường công cộng, nhưng không vượt rào, không vào khu có biển cấm, không tiếp cận cửa nhận nước hay đập tràn. Nước từ hồ được dẫn qua đường hầm xuyên núi sang nhà máy đặt dưới chân đèo, ở phía Khánh Hoà mới; nhà máy không nằm trong vùng Đơn Dương.
Mặt hồ đổi theo mùa: mỗi lúc một cảnh
Hồ Đa Nhim không giữ một dáng cố định. Mùa mưa, nước sông đổ về, mặt hồ dâng cao, lấn vào các chân đồi, cảnh nhìn đầy đặn và xanh. Mùa khô, hồ vừa phải cấp nước cho nhà máy vừa ít nước về, mặt nước rút dần, để lộ những bãi đất, bãi cỏ rộng ven bờ. Những bãi này là nơi người ta thả bò, dựng lều dã ngoại, chụp ảnh với cây khô và mặt nước phía xa.
Vì vậy hai người đi hồ vào hai mùa khác nhau có thể kể về hai nơi rất khác. Ảnh trên mạng chụp bãi cỏ mênh mông ven hồ thường là ảnh mùa khô; ảnh hồ đầy nước sát rặng thông là mùa mưa hoặc đầu mùa khô. Nếu bạn đi để tìm một khung cảnh cụ thể đã thấy trong ảnh, hãy xem ảnh đó chụp tháng nào.
Mực nước còn thay đổi theo vận hành của công trình, không chỉ theo mưa nắng. Bãi đất ven bờ có thể ẩm, mềm, có chỗ bùn sâu dưới lớp cỏ. Đừng chạy xe máy hay ô tô xuống những bãi trông khô ráo mà chưa hỏi người địa phương; xe sa lầy ở đây không hiếm, kéo lên rất vất vả.
Đến hồ thì chơi gì
Ngắm bình minh. Sáng sớm, sương thường đọng trên mặt hồ và các thung lũng xung quanh. Mặt trời lên từ phía đồi, ánh sáng xiên qua rặng thông chiếu xuống nước. Đây là lúc đẹp nhất để chụp ảnh và cũng là lúc mát nhất. Muốn kịp, bạn cần ngủ lại trong vùng hoặc xuất phát từ Đà Lạt rất sớm.
Ngồi dã ngoại trên bãi cỏ. Mùa khô, các bãi cỏ ven hồ là chỗ trải thảm ngồi ăn trưa, cho trẻ chạy nhảy. Chọn chỗ cao ráo, cách xa mép nước, có bóng thông. Mang rác về, không đốt lửa trong rừng thông vào mùa khô.
Đi bộ trên đồi thông. Các đồi thông quanh hồ có lối mòn của người đi rừng, người chăn bò. Đi bộ một đoạn lên đồi là có góc nhìn bao quát mặt hồ. Đi giày bám tốt vì lá thông khô rất trơn trên dốc.
Chụp ảnh đời sống ven hồ. Cảnh bò gặm cỏ ở bãi lộ, người dân dắt bò về chuồng lúc chiều, ruộng rau sát mép nước là những khung hình rất riêng của Đơn Dương. Khi chụp người, hỏi một câu trước; đa số vui vẻ, có người không thích, nên tôn trọng.
Ngắm hoàng hôn. Chiều muộn, đồi thông phía tây in bóng xuống mặt hồ. Nhớ rằng sau hoàng hôn trời tối và lạnh rất nhanh, đường đất ven hồ không có đèn; nên rời hồ khi trời còn nhá nhem để đi ra đường lớn an toàn.
An toàn quanh mặt nước
Hồ Đa Nhim là hồ chứa thuỷ điện, lòng hồ là thung lũng sông cũ bị ngập, nên có những chỗ rất sâu ngay gần bờ, đáy nhiều bùn và gốc cây. Nhìn mặt nước phẳng lặng dễ nghĩ là an toàn, nhưng xuống tắm ở hồ chứa là việc nguy hiểm. Đã có những vụ đuối nước thương tâm ở các hồ thuỷ lợi, thuỷ điện trên cao nguyên mỗi mùa hè, nhiều khi chỉ vì chủ quan lội ra một đoạn.
Không tắm hồ, không bơi, không lội ra để chụp ảnh. Không cho trẻ chơi ở mép nước khi không có người lớn kèm sát. Không đi thuyền tự chế hay mượn thuyền của người đánh cá khi không có áo phao. Nước hồ trên cao nguyên lạnh hơn nhiều người nghĩ, chuột rút dễ xảy ra.
Ngoài nước, còn chuyện thời tiết. Mùa mưa, giông chiều đến nhanh, bãi trống ven hồ là nơi dễ bị sét đánh. Thấy mây đen kéo tới, nghe tiếng sấm, hãy rời bãi trống, xuống khỏi đồi cao, vào xe hoặc nhà kiên cố. Đừng trú dưới gốc thông đứng một mình giữa bãi. Mùa khô thì gió mạnh, cát bụi; đeo kính và khẩu trang nếu đi xe máy.
Tôn trọng người sống ven hồ
Quanh hồ là các thôn của xã D'Ran, có người Kinh lên lập nghiệp nhiều đời và đồng bào dân tộc sống xen kẽ. Bãi cỏ mùa khô là nơi họ chăn bò, ruộng sát mép nước là nơi họ trồng rau. Bạn là khách đi ngang qua sinh kế của người khác, nên càng ít dấu vết càng tốt.
Không đi xuyên qua ruộng rau để tới mép hồ, kể cả khi đó là đường ngắn nhất. Không thả diều, không bật loa lớn gần đàn bò. Không đậu xe chặn lối đi làm. Nếu muốn dựng lều ở gần nhà dân, hãy hỏi chủ đất và hỏi xem có cần báo với thôn không. Một câu hỏi lịch sự thường mở ra nhiều thứ: chỗ ngồi đẹp hơn, câu chuyện về mùa nước, thậm chí một ít rau mới hái.
Rác là vấn đề lớn ở nhiều điểm dã ngoại tự phát. Chai nhựa, túi nilon bỏ lại trên bãi cỏ mùa khô sẽ bị nước dâng mùa mưa cuốn vào hồ. Mang theo túi đựng rác và mang về đến chỗ có thùng rác ở khu dân cư.
Kết hợp hồ Đa Nhim với điểm nào
Hồ nằm gần khu trung tâm D'Ran, nên dễ ghép với các điểm khác trong cùng một buổi:
- Khu chợ và phố cũ D'Ran: ăn sáng, đi bộ tìm dấu tích ga Dran trên tuyến răng cưa.
- Đồng rau, nhà kính dọc đường từ D'Ran đi Lạc Xuân: dừng nhìn từ ven đường, vào vườn thì hỏi chủ.
- Đỉnh đèo Ngoạn Mục: đi tiếp về phía đông trên quốc lộ 27, hợp khi bạn đang trên đường ra biển.
- Vùng Trạm Hành, Trại Mát của Đà Lạt: nếu quay về Đà Lạt theo đường dốc phía tây.
Một vòng hồ – chợ – đèo vừa đủ cho một buổi sáng nếu xuất phát sớm. Nếu đi buổi chiều, nên đảo lại: ra đèo trước khi sương xuống, quay về hồ ngắm hoàng hôn, rồi ăn tối ở D'Ran.
Người có cả ngày có thể thêm một chặng về phía đông nam, ghé vùng Quảng Lập, Ka Đơn, Pró cũ để tìm hiểu các thôn Chu Ru, hoặc về phía nam qua Lạc Lâm, Ka Đô cũ để xem vùng nhà kính dày đặc nhất. Hai hướng này đi ngược nhau, nên chọn một trong hai thay vì cố chạy cả hai. Đường liên xã phần lớn đã trải nhựa nhưng có đoạn hẹp, xe tải chở rau ra vào nhiều, nên đi chậm và nhường đường.
Hồ có từ bao giờ và vì sao lại nằm ở đây
Nhiều khách tới hồ tưởng đây là hồ tự nhiên. Thật ra hồ Đa Nhim là hồ nhân tạo, hình thành khi người ta đắp đập chặn dòng sông Đa Nhim để làm thuỷ điện vào đầu những năm 1960. Lòng hồ ngày nay vốn là một đoạn thung lũng sông, có ruộng, có làng; khi nước dâng, một phần đất ấy chìm xuống và đời sống ven sông phải dời lên cao. Chuyện ấy được kể kỹ trong chuyên mục lịch sử và tên gọi của trang.
Vị trí của hồ được chọn vì một lý do rất đơn giản mà khách đứng trên đỉnh đèo sẽ thấy ngay: cao nguyên Đơn Dương nằm cao hơn hẳn đồng bằng duyên hải ở phía đông, khoảng cách giữa hai vùng lại ngắn. Chặn nước ở trên cao, dẫn qua núi rồi cho đổ xuống, là có một độ chênh rất lớn để quay tua bin. Vì thế hồ nằm ở Đơn Dương, còn nhà máy nằm dưới chân đèo.
Biết điều này giúp chuyến đi có thêm ý nghĩa. Mặt nước bạn ngồi ngắm không chỉ là cảnh đẹp; nó là nguồn điện, là nước tưới cho một phần đồng ruộng phía dưới, và là kết quả của một cuộc thay đổi lớn trong đời sống người dân thung lũng. Khi ngồi nói chuyện với người lớn tuổi ở Lạc Xuân, bạn có thể nghe họ kể về những thôn cũ nay đã nằm dưới nước.
Mang gì khi đi hồ
Quanh hồ ít hàng quán, nhất là khi đi xa khu dân cư. Một túi đồ gọn dưới đây đủ cho nửa ngày đến một ngày:
- Áo khoác mỏng hoặc áo gió: sáng sớm và chiều muộn bên hồ lạnh, gió mặt nước thổi liên tục.
- Mũ rộng vành, kem chống nắng, kính râm: bãi cỏ mùa khô trống trải, nắng giữa trưa rất gắt.
- Giày bám tốt, không đi dép tông: lá thông khô trơn, bãi ven hồ có chỗ lún bùn.
- Nước uống và đồ ăn nhẹ đủ cho cả nhóm, thêm túi đựng rác để mang về.
- Tấm thảm hoặc ghế xếp nhỏ để ngồi dã ngoại; không chặt cành thông làm chỗ ngồi hay che nắng.
- Áo mưa khi đi vào mùa mưa; giông chiều đến nhanh, bãi trống không có chỗ trú.
- Sạc dự phòng: sóng điện thoại quanh hồ có chỗ yếu, máy hao pin nhanh khi dò đường.
Nếu đi với trẻ nhỏ, mang thêm một bộ quần áo khô và khăn. Trẻ rất dễ chạy xuống chỗ đất ướt ven bờ, lấm bùn là chuyện thường, nhưng tuyệt đối không để trẻ lội ra nước.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Đa Nhim và hồ Đơn Dương có phải là một không?
Phải. Hồ chứa của công trình thuỷ điện Đa Nhim nằm ở vùng Đơn Dương nên người địa phương và nhiều khách quen gọi là hồ Đơn Dương. Tên chính thức gắn với dòng sông Đa Nhim và công trình thuỷ điện cùng tên.
Đi hồ Đa Nhim có mất phí không?
Ngắm hồ từ đường công cộng và các bãi trống ven hồ thường không có vé. Nếu bạn vào khu đất của nhà dân, trang trại hay cơ sở có dịch vụ thì tuỳ chủ đất. Khu đập và công trình thuỷ điện là khu vực được bảo vệ, không phải điểm tham quan tự do.
Có được tắm hoặc bơi ở hồ Đa Nhim không?
Không nên. Đây là hồ chứa thuỷ điện, có chỗ sâu ngay sát bờ, đáy bùn và gốc cây, nước lạnh, mực nước thay đổi theo vận hành. Tắm hồ chứa là nguyên nhân của nhiều vụ đuối nước trên cao nguyên. Chỉ nên ngắm từ trên bờ, giữ trẻ cách xa mép nước.
Mùa nào hồ Đa Nhim đẹp nhất?
Tuỳ khung cảnh bạn muốn. Mùa mưa và đầu mùa khô hồ đầy, nước sát chân đồi thông. Giữa và cuối mùa khô nước rút, lộ ra các bãi cỏ rộng có bò thả, hợp cho dã ngoại và chụp ảnh. Sáng sớm quanh năm thường có sương trên mặt hồ.
Có được bay flycam ở hồ Đa Nhim không?
Việc bay thiết bị bay không người lái chịu quy định chung về quản lý vùng trời và khu vực công trình quan trọng. Khu đập và công trình thuỷ điện là nơi nhạy cảm. Trước khi bay, bạn cần tìm hiểu quy định hiện hành về cấp phép và tránh hẳn khu vực công trình.
Xe ô tô có xuống được sát mép hồ không?
Một số đường đất xuống được gần bãi ven hồ vào mùa khô, nhưng nền đất có thể mềm, có bùn bên dưới lớp cỏ. Nên đậu xe ở chỗ đất chắc hoặc ven đường lớn, đi bộ xuống. Hỏi người địa phương trước khi cho xe xuống bãi để tránh sa lầy.